Bạn thiết kế hai mảnh khít nhau hoàn hảo trên CAD, in ra thì... không lắp vào được, hoặc lắp vào thì lỏng lẻo. Nguyên nhân gần như luôn là quên chừa khe hở lắp ghép.
Vì sao cần khe hở?
In 3D không chính xác tuyệt đối: có co ngót, elephant foot, đùn thừa, sai số ±0,1–0,3 mm tùy máy và công nghệ. Nếu hai bề mặt lắp thiết kế đúng kích thước danh nghĩa (khe hở = 0), thực tế chúng sẽ chồng lấn nhau và không lắp được. Phải chủ động chừa khe hở (clearance).
Bảng khe hở tham khảo (FDM)
| Kiểu lắp | Khe hở mỗi bên |
|---|---|
| Khớp chặt (ép vào, cố định) | 0,1–0,2 mm |
| Khớp trượt (di chuyển nhẹ) | 0,25–0,4 mm |
| Khớp lỏng (quay/trượt tự do) | 0,4–0,6 mm |
| Bản lề in liền khối (in tại chỗ) | 0,3–0,5 mm |
Đây là con số khởi điểm. SLA/SLS chính xác hơn nên khe hở nhỏ hơn FDM; máy và vật liệu khác nhau cho kết quả khác nhau.
Khe hở là "mỗi bên" hay "tổng"?
Lưu ý quan trọng: khe hở cần tính cho khoảng cách giữa hai mặt. Nếu bảng ghi 0,3 mm mỗi bên cho khớp trượt, thì một trục Ø10 lắp vào lỗ nên để lỗ Ø10,6 (0,3 mm mỗi phía). Nhầm lẫn chỗ này là lỗi phổ biến.
Cách tìm khe hở đúng cho máy của bạn
Đừng đoán — hãy in một test khe hở (clearance/tolerance test): một mẫu nhỏ có nhiều cặp lắp với khe hở tăng dần (0,1 / 0,2 / 0,3 / 0,4 / 0,5 mm). In một lần, thử lắp, bạn sẽ biết chính xác con số hợp với máy và vật liệu của mình. In lại test này mỗi khi đổi vật liệu hoặc máy.
Mẹo thực dụng
- Chi tiết quan trọng: để khe hở chặt hơn rồi giũa/mài rộng dần khi lắp — dễ hơn là bù chi tiết đã lỏng
- Elephant foot làm đáy chi tiết phình ra: vát mép đáy hoặc bật "elephant foot compensation" trong slicer
- Hướng in ảnh hưởng kích thước: mặt lắp nên cùng hướng in để sai số nhất quán
Kết luận
Không có chi tiết lắp ghép in 3D nào thành công mà không chừa khe hở. Hãy dùng bảng tham khảo làm điểm khởi đầu, rồi in một test khe hở để hiệu chỉnh cho đúng máy và vật liệu của bạn. Đó là 20 phút đầu tư đáng giá nhất cho mọi dự án có nhiều mảnh lắp vào nhau.